Dziedzictwo sakralne – świadek historii wielokulturowej

Początek trasy – gotycki kościół św. Jerzego (1), najstarszy zachowany budynek w mieście (ul. Šėtos 10). Legenda głosi, że kościół zbudowali krzyżacy, którzy zburzyli pogańską świątynię i w tym miejscu wzniesili kościół katolicki. Niektóre zachowane detale pozwalają sądzić, że budowla ta pełniła również funkcję fortyfikacji obronnej. Została wzniesiona na wysokim brzegu rzeki Nevėžis, w pobliżu strumienia Varlupis, który otacza kościół niczym wyspę. Od połowy XVI wieku do 1627 roku kościół był zajmowany przez protestantów. Grubość ścian kościoła wynosi około 1,5 m, ściana prezbiterium jest cieńsza – ma 1 m grubości. Dzwonnica w stylu renesansowym została wzniesiona w XVI wieku. Elementy gotyckie najlepiej zachowały się w części prezbiterium, natomiast fasady boczne uległy większym zmianom. Sklepienia prezbiterium pochodzą z XVI wieku, sklepienia naw bocznych – z XVIII wieku, a sklepienia krzyżowe nawy głównej – z XIX wieku. Ołtarz główny – w stylu barokowym, odbudowany w drugiej połowie XVIII wieku. Na ołtarzu bocznym po lewej stronie znajduje się cenny obraz z XVIII wieku „Maryja z różańcem”, a na ołtarzu głównym – rzeźby św. Pawła i św. Piotra z XVII wieku oraz obraz św. Jerzego. Kościół jest otwarty w czasie nabożeństw.

Kościół ewangelicko-reformowany (2) (ul. Senoji 1) w dzielnicy zamieszkanej przez reformatów wybudowali przedstawiciele słynnego rodu Radvilów: w 1631 roku prace rozpoczął Kristupas II, a 21 lat później ukończył je jego syn Jonušas. W tej części miasta mieszkała społeczność ewangelików reformowanych. Kościół jest w stylu renesansowym, a jego wnętrze jest okazałe, ale skromne: ewangelicy reformowani szczególnie propagowali skromność. Kościół zdobi XVII-wieczny żyrandol. Dębowa ambona oraz płyty wykończeniowe ścian (pierwsza połowa XVII w.) są rzeźbione w stylizowane motywy roślinne, zwisające zasłony, kiście owoców oraz maski zwierząt. Rzeźbiarz skomponował te detale zgodnie z tzw. motywem groteskowym, zaczerpniętym ze sztuki antycznej przez XVI-wieczny manieryzm niderlandzki. Udało się zachować te wyjątkowe dzieła pomimo tego, że żołnierze armii napoleońskiej urządzili w świątyni stajnie, a w czasach radzieckich odbijały się tu piłki do koszykówki – mieściła się tu hala sportowa. Cenne loże książąt Radvilów i duchownych zniknęły w czasach radzieckich bez śladu. Chrzcielnica z tej kościoła jest przechowywana w Muzeum Narodowym. Mauzoleum książąt Radvilów zostało odtworzone w 2001 r.: przechowuje się w nim 6 unikalnych zabytków sztuki XVII wieku o znaczeniu narodowym – książąt Krystyna Perkūna (1547–1603), Jonuša (1612–1655), Mikołaja (1610–1611), Jerzego (1616–1617), Stefana (1624–1624) i Elżbiety (1622–1626) Radwiłów. W kościele zorganizowano wystawę poświęconą historii kościoła ewangelicko-reformowanego w Kėdainiach, przedstawiającą pochowanych w mauzoleum przedstawicieli rodziny książęcej Radwillów oraz proces renowacji sarkofagów. Dzwonnica w stylu renesansowym z zegarem została wzniesiona w XVIII wieku.

Kompleks synagog (3): XVIII-wieczna wielka synagoga letnia (ul. Paeismilgio 12a) oraz XIX-wieczna mała synagoga zimowa (ul. Senosios Rinkos 12). Na pierwszym piętrze małej synagogi modlili się mężczyźni; zachowały się tu cztery masywne kolumny, które wyznaczają miejsce bimy w centrum, a na drugim piętrze znajduje się galeria dla kobiet. Obecnie w małej synagodze mieści się Centrum Wielokulturowe, w którym zorganizowano wystawę poświęconą historii społeczności żydowskiej i Holokaustowi. Wielka synagoga letnia – w stylu barokowym. Drewniana aron ha-kodesh oraz niezwykle bogato zdobione wnętrze zostały zniszczone w latach II wojny światowej. W 1941 r. Niemcy trzymali tu konie, a w latach powojennych mieścił się tu magazyn Spółdzielni Konsumenckiej. Po rekonstrukcji ulokowano tu Szkołę Sztuk Pięknych. Wystrój wnętrz nie został odtworzony, a w dawnej sali oraz na drugim piętrze urządzono sale lekcyjne. W synagodze często organizowane są wystawy prac uczniów szkoły, nauczycieli oraz innych artystów. Obok synagog stała budka rzeźnika, w której przygotowywano mięso do posiłków koszernych. Została ona wysadzona w powietrze w 1944 r., a miejsce to obecnie oznacza kamienna posadzka, na której w 2011 r. wzniesiono pomnik ku pamięci ofiar Holokaustu. W oku Opatrzności Bożej znajduje się 2 076 łusek – dokładnie tyle, ilu Żydów zostało rozstrzelanych.

Synagoga (ul. Smilgos 13). Synagoga w stylu klasycyzmu z XIX wieku, niegdyś wzniesiona przez zamożnego krawca I. Vilnera, obecnie należy do społeczności żydowskiej na Litwie i jest opuszczona. 14 września 1997 r., z okazji 200. rocznicy śmierci Gaona z Wilna, Elijahu, na północnej ścianie tej synagogi przymocowano granitowe tablice pamiątkowe: „Na początku XVIII wieku w Kėdainiach mieszkał i studiował Talmud genialny żydowski myśliciel religijny, Gaon z Wilna Eliasz”. Obecnie mieści się w niej szkoła artystyczna.

Zespół kościoła św. Józefa i dawnego klasztoru karmelitów (4). Kościół w stylu baroku ludowego (ul. Radvilų 10) obok klasztoru (ul. Didžioji 19) zbudowali karmelici, którzy osiedlili się w Kėdainiach na początku XVIII wieku. Budowla o monumentalnej, złożonej, wielopłaszczyznowej bryle, z trzema wieżyczkami (niegdyś było ich 5), została ukończona w 1766 r. Na fasadzie znajdują się dwie wieże połączone frontonem. Zbudowana została z precyzyjnie ułożonych sosnowych bali. Wnętrze jest jasne i pełne życia, obfitujące w manierystyczne barokowe zdobienia. Autentyczną fasadę organów zdobią ornamenty w stylu rokokowym. W kościele znajdowało się wiele malowideł dekoracyjnych, z których większość została usunięta podczas remontu. Zachowały się jednak malowane rozety, iluzorycznie imitujące rzeźby. Z pięciu ołtarzy, które kiedyś tu stały, zachowały się trzy. Na ołtarzu głównym znajduje się cenny XVIII-wieczny obraz św. Józefa z Dzieciątkiem, oprawiony w metalową ramę. Zachowała się również autentyczna, rzeźbiona przez utalentowanego mistrza ambona. W lewym ołtarzu bocznym zachował się XVIII-wieczny obraz Najświętszej Maryi Panny z metalowymi okładzinami. W prawym ołtarzu bocznym znajduje się obraz Najświętszego Serca Jezusowego. Stojąca obok dzwonnica pochodzi z tego samego okresu co kościół. W 1832 r. klasztor karmelitów został zlikwidowany, a jego pomieszczenia przekształcono w koszary; w 1958 r. ulokowano w nich cechy produkcyjne Fabryki Aparatury Elektrycznej, a kościół karmelitów został zamknięty i przekształcony w magazyn fabryczny. W 1991 r. kościół i budynki klasztoru zostały odrestaurowane i zwrócone wiernym. W pomieszczeniach dawnego klasztoru mieści się obecnie Muzeum Regionu Kėdainiai. Kościół i dzwonnica stanowią cenne zabytki drewnianej sztuki ludowej i architektury litewskiej.

Cerkiew prawosławna Przemienienia Pańskiego (5) (ul. Gedimino 1). Początki prawosławia w Kėdainiach sięgają 1648 r., kiedy to Jonušas Radvila nakazał zbudować drewnianą cerkiew dla swojej drugiej żony, Marii Mogilaitės Lupu, która wyznawała prawosławie. Stara cerkiew św. Andrzeja z czasem popadła w ruinę, stała się niebezpieczna, dlatego została zamknięta. Obecnie znajduje się w Rumšiškėse, w Muzeum Życia Ludowego na Litwie. W 1861 r. przebudowano i przystosowano na cerkiew murowany dom mieszkalny, który stał w miejscu obecnej cerkwi. Ściany są murowane z cegły, dach ma konstrukcję drewnianą i jest pokryty blachą. Cerkiew zdobią malowidła ścienne oraz okazały ikonostas, w którym znajdują się ikony wraz z tabliczkami z nazwiskami fundatorów. W 1994 r. artysta Witalij Serapinas (obecnie wyświęcony na duchownego, pełni posługę w Wilnie) namalował na ścianach wizerunki Ambrożego z Optiny, Sergiusza z Radoneża, Silwana z Afonska oraz św. Jana z Kronštadu. W 1997 r. malarz Władimir Podgorny namalował na nowo sklepienie kopuły, zastępując zniszczone poprzednie. Wewnątrz cerkwi oraz na dziedzińcu znajdują się pomniki poświęcone Piotrowi Stolypinowi, byłemu członkowi honorowemu bractwa prawosławnego w Kėdainiach. W latach 1896–1901 kierował on parafialną organizacją charytatywną. Ołtarz cerkwi jest trójstopniowy i składa się z ikon z początku XX wieku. Otwierany jest podczas nabożeństw.

Kościół ewangelicko-luterański (6) (ul. Vokiečių 7). W nowej dzielnicy – Jonušavoje – Niemcy osiedlili się w pierwszej połowie XVII wieku. Murowany kościół, który stoi do dziś, został ukończony i poświęcony w 1679 roku (jego wieża, z powodu epidemii i wojen, powstała dopiero w 1714 roku). Wewnątrz kościoła zachowała się artystyczna tablica pamiątkowa z łacińskim napisem poświęconym Adamowi Freitagowi – lekarzowi i znanemu inżynierowi fortyfikacji wojskowych, który w latach 1647–1650 wykładał matematykę w gimnazjum w Kėdainiach. W północnej przybudówce pochowany jest jeden z pierwszych aptekarzy w Kėdainiach, Jonas Fišeris (1666 r.). Mówi się, że w 1701 r., podczas wojny północnej, w nabożeństwach w tym kościele uczestniczył król Szwecji Karol XII. Na łagodnym zboczu kościół z trzech stron otaczał cmentarz. W części wschodniej na uwagę zasługuje nagrobek Fridrich Kaneinio, naczelnika poczty w Kėdainiach i miejskiego lekarza – kamienna płyta, na której widnieje symbol dawnych listonoszy – bocian. Pod nim widnieje napis w języku niemieckim: „… Zaraza przyniosła mu wiadomość o śmierci. Zmarł, ponieważ pomagał innym. Tilża powitała go na świecie 3 lipca 1663 r. Kėdainiai opłakiwały jego śmierć 6 sierpnia 1710 r.” Fridrich Kaneinis padł ofiarą szalejącej wówczas epidemii dżumy, w wyniku której zginęły dwie trzecie mieszkańców regionu. Parafia ewangelicko-luterańska w Kėdainiach funkcjonowała do 1944 roku. W 1949 roku władze radzieckie skonfiskowały kościół i przekształciły go w magazyn. Wnętrze kościoła zostało zniszczone: zburzono ołtarz, ambonę, ławki, obrazy, organy i wszystko inne. W kościele przechowywano wówczas skóry zwierzęce, posypane solą. Sól wsiąkła w ściany kościoła i zaczęła je niszczyć. Na ścianach wnętrza odkryto freski z XVII wieku: przy ołtarzu – wizerunki św. Piotra i św. Pawła, na ścianie południowej – ewangelistów św. Łukasza i św. Jana, a na ścianie północnej – św. Marka i św. Mateusza. Jest to jedyny przypadek w Litwie, kiedy kościół luterański był tak bogato ozdobiony malowidłami ściennymi. Niestety, historyczne freski uległy poważnemu zniszczeniu z powodu soli, które wniknęły w ściany. Zostały one w miarę możliwości odrestaurowane przez konserwatorkę Zitę Rutkauskienę. Parafia luterańska została ponownie utworzona w 1993 r.

Kolejny egzotyczny budynek o charakterze kultowym – minaret. Znajduje się on w miejskim parku. Nigdy nie był wykorzystywany do celów religijnych; jako element dekoracyjny parku wzniósł go właściciel Kėdainių, pochodzący z Niemiec generał armii rosyjskiej, hrabia E. Totleben, około 1880 roku. Z biegiem czasu jego powstanie otoczyły różne romantyczne legendy. Jedna z nich głosi, że minaret ten zbudował dla swojej ukochanej muzułmanki…